Urea fertilizer : કેન્દ્ર સરકાર યુરિયા ખાતરના વિતરણમાં પારદર્શિતા લાવવા અને તેના બિન-ખેતી ઉપયોગને રોકવા માટે ટૂંક સમયમાં જ આધાર-આધારિત ડિજિટલ ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ લાગુ કરવા જઈ રહી છે.

આ વ્યવસ્થા હેઠળ ખેડૂતોએ મોબાઈલ એપ પર રજીસ્ટ્રેશન કરી પોતાની જમીન અને પાકની વિગતો આપવી પડશે, જેના આધારે તેમને મળવાપાત્ર ખાતરનો જથ્થો સોફ્ટવેર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવશે.

સરકારનો ઉદ્દેશ્ય વાર્ષિક કરોડો રૂપિયાની ખાતર સબસિડીનો દુરુપયોગ અટકાવવાનો અને હરિયાણા જેવા રાજ્યોમાં સફળ રહેલા મોડલને રાષ્ટ્રીય સ્તરે અમલી બનાવી ખાતરની અછત દૂર કરવાનો છે.

જો કે, આ નવી સિસ્ટમ સામે કેટલાક ગંભીર પ્રશ્નો પણ ઉઠી રહ્યા છે, ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં નબળા ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટીને કારણે ડિજિટલ વ્યવહારમાં મુશ્કેલી પડી શકે છે.

ડિજિટલ સાક્ષરતાના અભાવે અનેક ખેડૂતો માટે એપનો ઉપયોગ કરવો જટિલ બની શકે છે, જેના કારણે તેમને ખાતર મેળવવા માટે અન્ય પર નિર્ભર રહેવું પડે તેવી શક્યતા છે.

ટેકનિકલ ખામી કે બાયોમેટ્રિક મિસમેચના કિસ્સામાં ખેડૂતોને સમયસર ખાતર ન મળે તો પાકને મોટું નુકસાન થવાની ભીતિ ખેતીવાડી ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

જમીનના રેકોર્ડ અને પાકની વિગતોમાં રહેલી વિસંગતતાઓને કારણે સિસ્ટમ દ્વારા ખાતરનો જથ્થો ઓછો નિર્ધારિત થવાની સંભાવના પણ ખેડૂતો માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.

આ સિસ્ટમ ખાતરની ચોરી અટકાવવામાં કેટલી કારગત નીવડશે તે તો સમય જ કહેશે, પરંતુ ટેકનોલોજીનો આગ્રહ ખેડૂતો માટે વધારાની વહીવટી પ્રક્રિયા ઉભી ન કરે તે જોવું જરૂરી છે.

સરકારે આ સિસ્ટમ અમલી બનાવતા પહેલા પાયાના સ્તરે આવતા ટેકનિકલ અવરોધો અને ખેડૂતોની સુરક્ષાનું યોગ્ય નિવારણ કરવું અનિવાર્ય જણાય છે જેથી વાસ્તવિક હેતુ સિદ્ધ થઈ શકે.

ભારતમાં યુરિયાનું કેટલુ વેચાણ થાય છે?

સરકારી આંકડા દર્શાવે છે કે નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં દેશમાં યુરિયાનું કુલ ઉત્પાદન અંદાજે 306.67 લાખ મેટ્રિક ટન જેટલું નોંધપાત્ર રહ્યું હતું.

વધતી જતી ખેતીની જરૂરિયાતોને કારણે વર્ષ 2025-26 માં યુરિયાનો કુલ વપરાશ 444 લાખ મેટ્રિક ટન સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે, જે સરકાર માટે મોટો સપ્લાય પડકાર છે.

નાણાકીય પાસા પર નજર કરીએ તો, વર્ષ 2024-25 માં માત્ર યુરિયા સબસિડી પાછળ જ સરકારે આશરે 1.19 લાખ કરોડનો જંગી ખર્ચ કર્યો હતો.

વર્ષ 2025-26 ના બજેટમાં પણ યુરિયા માટે 1.19 લાખ કરોડની જોગવાઈ યથાવત રખાઈ છે, જ્યારે કુલ ખાતર સબસિડીનો આંકડો 1.84 લાખ કરોડની આસપાસ પહોંચ્યો છે.

આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે સરકાર ખાતર પર સબસિડી તરીકે મોટી રકમ ખર્ચે છે, જેના કારણે હવે ટેકનોલોજી દ્વારા તેનું સચોટ મોનિટરિંગ કરવું અનિવાર્ય બન્યું છે.